Człowiekowate (hominid)

18 mili­onów lat
lub 4 metry przed dniem dzisiejszym

Epoka: kenozoik / neo-miocen

Grupa ssaków ewolu­uje w Afryce w aktywne w dzień małpy człe­koksz­tałtne. Są one przod­kami wszyst­kich żyją­cych dziś gibonów i małp człe­koksz­tałt­nych, a tym samym przod­kami wszyst­kich ludzi. Mają słabo pigmen­to­waną skórę i stosun­kowo rzadką sierść. Kciuk, który można porus­zać nieza­leż­nie od pozostałych palców, umoż­li­wia korzysta­nie z narzędzi. Oczy skie­ro­wane do przodu zapew­niają dobre widze­nie przestrzenne.

Zder­ze­nie różnych płyt konty­nen­tal­nych tworzy wyso­kie góry: płyta indy­jska naciska na płytę euraz­ja­ty­cką i prowadzi do wyfał­do­wa­nia Hima­la­jów. Również płyta afry­kańska naciska na płytę euro­az­ja­ty­cką, twor­ząc góry Zagros (Iran) i Alpy.

Tę infor­mację w pros­tym języku znajd­zi­esz na stro­nie evokids.de.


Około 16–18 mili­onów lat temu grupa ssaków w Afryce rozwinęła się w prowad­zące dzienny tryb życia małpy podobne do ludzi (homi­no­idea). Są przod­kami wszyst­kich żyją­cych dziś gibonów i małp człe­koksz­tałt­nych, a tym samym przod­kami wszyst­kich ludzi.

Oprócz dość cien­kiego futra na słabo pigmen­to­wa­nej skórze charak­tery­sty­czny jest kciuk prze­ciw­stawny, czyli kciuk mogący porus­zać się prze­ciw­nie do pozostałych palców. Już teraz umoż­li­wia znacz­nie speaw­nie­jsze posłu­gi­wa­nie się narzęd­ziami niż np. ptaki to mogą. Palce mają tylko płas­kie paznokcie.

Podob­nie jak inne naczelne, małpy człe­koksz­tałtne mają stosun­kowo słabo wyspec­ja­lizowany zmysł węchu. Oczy skie­ro­wane do przodu przez płas­kie pole widze­nia pozwa­lają na dobre widze­nie przestrzenne, ale kosz­tem ogra­nic­zo­n­ego pola widzenia.

Odnośnoe systematyki małp

Wszyst­kie małpy należą do grupy naczel­nych such­o­no­sych i są z kolei podzie­lone na małpy Starego i Nowego Świata.

Małpy Nowego Świata (małpy szero­ko­nose) obej­mują wszyst­kie pier­wotne naczelne z konty­nentu amery­kańs­kiego. Nie mają kości­stego kanału słucho­wego, szeroki nos z otwo­r­ami skie­ro­wanymi na zewną­trz oraz 3 zęby przedtr­zo­nowe (9 zębów w kwadran­cie, łącz­nie 36 zębów). Wszyst­kie małpy Nowego Świata zamieszkują lasy i żyją głów­nie na drze­wach. Przy­kła­dami są marmo­zety, kapu­cynki, wyjce, pająki ogoniaste.

Małpy Starego Świata (małpy wąsko­nose) obej­mują wszyst­kie małpy z tzw. Starego Świata, czyli konty­nen­tów znanych przed odkryciem Ameryki (Europa, Azja i Afryka). Są one podzie­lone na małpy ogoni­aste Starego Świata (kocz­ko­dan) i człe­koksz­tałtne (homi­no­idea). Te z kolei podziel­iły się na gibony i małpy czło­wie­ko­wate (Homi­ni­dae). Z wyjąt­kiem ludzi wystę­pu­ją­cych na całym Świe­cie, małpy Starego Świata są ogra­nic­zone do trop­ikal­nych i subtro­p­ikal­nych regi­onów Afryki i Azji. Małpy Starego Świata mają wąską prze­grodę nosową z równo­le­głymi nozdrz­ami skie­ro­wanymi do przodu lub w dół i maksy­m­al­nie 32 zębami. Wszyst­kie homin­idy mają okreś­l­ony sche­mat zębów (2–1–2–3) (tj. 2 sieka­cze, 1 kły, 2 przedtr­zo­nowce i 3 zęby trzo­nowe na kwadrant).

Rozwój małp człe­koksz­tałt­nych (Homi­ni­dae) wsród naczel­nych. W poto­cz­nym języku termin „wiel­kie małpy człe­koksz­tałtne” jest używany w odnie­si­e­niu do wszyst­kich homi­ni­dów innych niż ludzie.

Homin­idy są począt­kowo prze­waż­nie czwo­ro­no­żne i dobrze przysto­so­wane do życia na drze­wach, nawet jeśli późnie­jsze gatunki praw­do­po­d­ob­nie przy­najm­niej częściowo opanują chod­ze­nie na dwóch nogach. Z wyjąt­kiem ludzi, przednie końc­zyny wszyst­kich homi­ni­dów są dłuższe niż tylne. Długie ramiona przedsta­wiają przysto­so­wa­nie do „wiszącego” sposobu porus­za­nia się nie-ludzkich małp człe­koksz­tałt­nych. Loko­mocji dwun­oż­nej sprzy­jają cofa­jące się w toku ewolucji pasy barkowe oraz wydłuż­ony obojc­zyk. U ludzi, jako jedy­n­ego gatunku homi­ni­dów, dłuższa końc­zyna dolna przedsta­wia przysto­so­wa­nie do chodu na dwóch nogach.

To wszystko składa się na znaczną rozbu­dowę ich niszy ekolo­gicz­nej. Tak różno­rodne sied­liska jak ludzie, jako większe żyjące istoty zajmują tylko niedź­wied­zie i ptaki.

Poży­wi­e­nie wczes­nych homi­ni­dów miało głów­nie charak­ter roślinny.

Można przy­puszc­zać, że czło­wie­ko­wate (homin­idy) płod­ziły wśród siebie potomstwo przez bardzo długi czas, dopóki sepa­racja przestrzenna nie dopro­wad­ziła do podziału na różne gatunki.

Obec­nie znane są cztery rodzaje (oran­gut­any, goryle, szym­pansy, ludzie), w tym 8 współc­ześ­nie wystę­pu­ją­cych gatun­ków. Siostrz­ana grupa to gibony.

W przy­padku szym­pan­sów udowod­ni­ono, że oddziel­iły się od ludzi około 5 mili­onów lat temu, goryle praw­do­po­d­ob­nie około 7–8 mili­onów lat temu. Oddzie­lenie się oran­gut­anów, które były jedy­nymi gatun­kami homi­ni­dów, które rozwinęły się poza Afryką (a konkret­nie w Azji), nastąpiło praw­do­po­d­ob­nie ponad 12 mili­onów lat temu. Dlatego inne małpy człe­koksz­tałtne są z nimi mniej spokrew­nione niż z ludźmi.

Wymarłe homin­idy, które praw­do­po­d­ob­nie są prekur­so­r­ami oran­gut­anów, to Sivapi­the­cus / Ramapi­the­cus, Khoratpi­the­cus, Anka­rapi­the­cus, Lufeng­pi­the­cus, a praw­do­po­d­ob­nie także Megan­thro­pus i Gigan­topi­the­cus. [KHB]

Komentowanie jest wyłączone.