{"id":37,"date":"2018-01-18T22:00:50","date_gmt":"2018-01-18T21:00:50","guid":{"rendered":"http:\/\/baustelle.evolutionsweg.de\/?p=37"},"modified":"2025-08-18T23:21:57","modified_gmt":"2025-08-18T21:21:57","slug":"menschenartige-hominiden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/menschenartige-hominiden\/","title":{"rendered":"Cz\u0142owiekowate (hominid)"},"content":{"rendered":"

18 milio\u00adn\u00f3w lat przed dniem dzisiejszym
\n<\/p>\n

Epoka: keno\u00adzoik \/ neo-miocen<\/p>\n

Grupa ssak\u00f3w ewolu\u00aduje w Afryce w aktywne w dzie\u0144 ma\u0142py cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne. S\u0105 one przod\u00adkami wszyst\u00adkich \u017cyj\u0105\u00adcych dzi\u015b gibo\u00adn\u00f3w i ma\u0142p cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych, a tym samym przod\u00adkami wszyst\u00adkich ludzi. Maj\u0105 s\u0142abo pigmen\u00adto\u00adwan\u0105 sk\u00f3r\u0119 i stosun\u00adkowo rzadk\u0105 sier\u015b\u0107. Kciuk, kt\u00f3ry mo\u017cna poru\u00adsza\u0107 nieza\u00adle\u017c\u00adnie od pozo\u00adsta\u00ad\u0142ych palc\u00f3w, umo\u017c\u00adli\u00adwia korzy\u00adsta\u00adnie z narz\u0119\u00addzi. Oczy skie\u00adro\u00adwane do przodu zapew\u00adniaj\u0105 dobre widze\u00adnie przestrzenne.<\/p>\n

<\/p>\n

Zderze\u00adnie r\u00f3\u017cnych p\u0142yt konty\u00adnen\u00adtal\u00adnych tworzy wyso\u00adkie g\u00f3ry: p\u0142yta indyj\u00adska naci\u00adska na p\u0142yt\u0119 eura\u00adzja\u00adtyck\u0105 i prowa\u00addzi do wyfa\u0142\u00addo\u00adwa\u00adnia Hima\u00adla\u00adj\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c p\u0142yta afry\u00adka\u0144\u00adska naci\u00adska na p\u0142yt\u0119 euro\u00adazja\u00adtyck\u0105, tworz\u0105c g\u00f3ry Zagros (Iran) i Alpy.<\/p>\n

T\u0119 infor\u00adma\u00adcj\u0119 w prostym j\u0119zyku znaj\u00addziesz na stro\u00adnie evokids.de<\/strong><\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Oko\u0142o 16\u201318 milio\u00adn\u00f3w lat temu grupa ssak\u00f3w w Afryce rozwi\u00adn\u0119\u0142a si\u0119 w prowa\u00addz\u0105ce dzienny tryb \u017cycia ma\u0142py podobne do ludzi (homi\u00adno\u00adidea). S\u0105 przod\u00adkami wszyst\u00adkich \u017cyj\u0105\u00adcych dzi\u015b gibo\u00adn\u00f3w i ma\u0142p cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych, a tym samym przod\u00adkami wszyst\u00adkich ludzi.<\/p>\n

Opr\u00f3cz do\u015b\u0107 cien\u00adkiego futra na s\u0142abo pigmen\u00adto\u00adwa\u00adnej sk\u00f3rze charak\u00adte\u00adry\u00adstyczny jest kciuk prze\u00adciw\u00adstawny, czyli kciuk mog\u0105cy poru\u00adsza\u0107 si\u0119 prze\u00adciw\u00adnie do pozo\u00adsta\u00ad\u0142ych palc\u00f3w. Ju\u017c teraz umo\u017c\u00adli\u00adwia znacz\u00adnie speaw\u00adniej\u00adsze pos\u0142u\u00adgi\u00adwa\u00adnie si\u0119 narz\u0119\u00addziami<\/strong> ni\u017c np. ptaki to mog\u0105. Palce maj\u0105 tylko p\u0142askie paznokcie.<\/p>\n

Podob\u00adnie jak inne naczelne, ma\u0142py cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne maj\u0105 stosun\u00adkowo s\u0142abo wyspe\u00adcja\u00adli\u00adzo\u00adwany zmys\u0142 w\u0119chu. Oczy skie\u00adro\u00adwane do przodu przez p\u0142askie pole widze\u00adnia pozwa\u00adlaj\u0105 na dobre widze\u00adnie prze\u00adstrzenne, ale kosz\u00adtem ogra\u00adni\u00adczo\u00adnego pola widzenia.<\/p>\n

\n

Odno\u015bnoe systematyki ma\u0142p<\/h4>\n

Wszyst\u00adkie ma\u0142py nale\u017c\u0105 do grupy naczel\u00adnych sucho\u00adno\u00adsych i s\u0105 z kolei podzie\u00adlone na ma\u0142py Starego i Nowego \u015awiata.<\/p>\n

Ma\u0142py Nowego \u015awiata<\/strong> (ma\u0142py szero\u00adko\u00adnose) obej\u00admuj\u0105 wszyst\u00adkie pier\u00adwotne naczelne z konty\u00adnentu amery\u00adka\u0144\u00adskiego<\/strong>. Nie maj\u0105 ko\u015bci\u00adstego kana\u0142u s\u0142ucho\u00adwego, szeroki nos z otwo\u00adrami skie\u00adro\u00adwa\u00adnymi na zewn\u0105trz oraz 3 z\u0119by przed\u00adtrzo\u00adnowe (9 z\u0119b\u00f3w w kwadran\u00adcie, \u0142\u0105cz\u00adnie 36 z\u0119b\u00f3w). Wszyst\u00adkie ma\u0142py Nowego \u015awiata zamiesz\u00adkuj\u0105 lasy i \u017cyj\u0105 g\u0142\u00f3w\u00adnie na drze\u00adwach. Przy\u00adk\u0142a\u00addami s\u0105 marmo\u00adzety, kapu\u00adcynki, wyjce, paj\u0105ki ogoniaste.<\/p>\n

Ma\u0142py Starego \u015awiata<\/strong> (ma\u0142py w\u0105sko\u00adnose) obej\u00admuj\u0105 wszyst\u00adkie ma\u0142py z tzw. Starego \u015awiata, czyli konty\u00adnen\u00adt\u00f3w znanych przed odkry\u00adciem Ameryki (Europa<\/strong>, Azja<\/strong> i Afryka<\/strong>). S\u0105 one podzie\u00adlone na ma\u0142py ogonia\u00adste Starego \u015awiata (kocz\u00adko\u00addan) i cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne (homi\u00adno\u00adidea). Te z kolei podzie\u00adli\u0142y si\u0119 na gibony i ma\u0142py cz\u0142o\u00adwie\u00adko\u00adwate (Homi\u00adni\u00addae). Z wyj\u0105t\u00adkiem ludzi wyst\u0119\u00adpu\u00adj\u0105\u00adcych na ca\u0142ym \u015awie\u00adcie, ma\u0142py Starego \u015awiata s\u0105 ogra\u00adni\u00adczone do tropi\u00adkal\u00adnych i subtro\u00adpi\u00adkal\u00adnych regio\u00adn\u00f3w Afryki i Azji. Ma\u0142py Starego \u015awiata maj\u0105 w\u0105sk\u0105 prze\u00adgrod\u0119 nosow\u0105 z r\u00f3wno\u00adle\u00adg\u0142ymi nozdrzami skie\u00adro\u00adwa\u00adnymi do przodu lub w d\u00f3\u0142 i maksy\u00admal\u00adnie 32 z\u0119bami. Wszyst\u00adkie homi\u00adnidy maj\u0105 okre\u00ad\u015blony sche\u00admat z\u0119b\u00f3w (2\u20131\u20132\u20133) (tj. 2 sieka\u00adcze, 1 k\u0142y, 2 przed\u00adtrzo\u00adnowce i 3 z\u0119by trzo\u00adnowe na kwadrant).<\/p>\n

<\/p>\n

Rozw\u00f3j ma\u0142p cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych (Homi\u00adni\u00addae) wsr\u00f3d naczel\u00adnych.<\/strong> W potocz\u00adnym j\u0119zyku termin \u201ewiel\u00adkie ma\u0142py cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne\u201d jest u\u017cywany w odnie\u00adsie\u00adniu do wszyst\u00adkich homi\u00adni\u00add\u00f3w innych ni\u017c ludzie.<\/p>\n<\/div>\n

Homi\u00adnidy s\u0105 pocz\u0105t\u00adkowo prze\u00adwa\u017c\u00adnie czwo\u00adro\u00adno\u017cne i dobrze przy\u00adsto\u00adso\u00adwane do \u017cycia na drze\u00adwach<\/strong>, nawet je\u015bli p\u00f3\u017aniej\u00adsze gatunki praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie przy\u00adnaj\u00admniej cz\u0119\u015bciowo opanuj\u0105 chodze\u00adnie na dw\u00f3ch nogach. Z wyj\u0105t\u00adkiem ludzi, przed\u00adnie ko\u0144czyny wszyst\u00adkich homi\u00adni\u00add\u00f3w s\u0105 d\u0142u\u017c\u00adsze ni\u017c tylne. D\u0142ugie ramiona przed\u00adsta\u00adwiaj\u0105 przy\u00adsto\u00adso\u00adwa\u00adnie do \u201ewisz\u0105\u00adcego\u201d sposobu poru\u00adsza\u00adnia si\u0119 nie-ludz\u00adkich ma\u0142p cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych. Loko\u00admo\u00adcji dwuno\u017c\u00adnej<\/strong> sprzy\u00adjaj\u0105 cofa\u00adj\u0105ce si\u0119 w toku ewolu\u00adcji pasy barkowe oraz wyd\u0142u\u00ad\u017cony oboj\u00adczyk. U ludzi, jako jedy\u00adnego gatunku homi\u00adni\u00add\u00f3w, d\u0142u\u017c\u00adsza ko\u0144czyna dolna przed\u00adsta\u00adwia przy\u00adsto\u00adso\u00adwa\u00adnie do chodu na dw\u00f3ch nogach.<\/p>\n

To wszystko sk\u0142ada si\u0119 na znaczn\u0105 rozbu\u00addow\u0119 ich niszy ekolo\u00adgicz\u00adnej<\/strong>. Tak r\u00f3\u017cno\u00adrodne siedli\u00adska jak ludzie, jako wi\u0119k\u00adsze \u017cyj\u0105ce istoty zajmuj\u0105 tylko nied\u017a\u00adwie\u00addzie i ptaki.<\/p>\n

Po\u017cy\u00adwie\u00adnie<\/strong> wcze\u00adsnych homi\u00adni\u00add\u00f3w mia\u0142o g\u0142\u00f3w\u00adnie charak\u00adter ro\u015blinny.<\/p>\n

Mo\u017cna przy\u00adpusz\u00adcza\u0107, \u017ce cz\u0142o\u00adwie\u00adko\u00adwate (homi\u00adnidy) p\u0142odzi\u0142y w\u015br\u00f3d siebie potom\u00adstwo przez bardzo d\u0142ugi czas, dop\u00f3ki sepa\u00adra\u00adcja prze\u00adstrzenna nie dopro\u00adwa\u00addzi\u0142a do podzia\u0142u na r\u00f3\u017cne gatunki.<\/p>\n

Obec\u00adnie znane s\u0105 cztery rodzaje<\/strong> (oran\u00adgu\u00adtany, goryle, szym\u00adpansy, ludzie), w tym 8 wsp\u00f3\u0142\u00adcze\u00ad\u015bnie wyst\u0119\u00adpu\u00adj\u0105\u00adcych gatun\u00adk\u00f3w. Siostrzana grupa to gibony.<\/p>\n

W przy\u00adpadku szym\u00adpan\u00ads\u00f3w udowod\u00adniono, \u017ce oddzie\u00adli\u0142y si\u0119 od ludzi oko\u0142o 5 milio\u00adn\u00f3w lat temu, goryle praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie oko\u0142o 7\u20138 milio\u00adn\u00f3w lat temu. Oddzie\u00adle\u00adnie si\u0119 oran\u00adgu\u00adta\u00adn\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y jedy\u00adnymi gatun\u00adkami homi\u00adni\u00add\u00f3w, kt\u00f3re rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 poza Afryk\u0105 (a konkret\u00adnie w Azji), nast\u0105\u00adpi\u0142o praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie ponad 12 milio\u00adn\u00f3w lat temu. Dlatego inne ma\u0142py cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne s\u0105 z nimi mniej spokrew\u00adnione ni\u017c z lud\u017ami.<\/p>\n

Wymar\u0142e homi\u00adnidy, kt\u00f3re praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie s\u0105 prekur\u00adso\u00adrami oran\u00adgu\u00adta\u00adn\u00f3w, to Siva\u00adpi\u00adthe\u00adcus \/ Rama\u00adpi\u00adthe\u00adcus, Khorat\u00adpi\u00adthe\u00adcus, Anka\u00adra\u00adpi\u00adthe\u00adcus, Lufeng\u00adpi\u00adthe\u00adcus, a praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie tak\u017ce Megan\u00adth\u00adro\u00adpus i Gigan\u00adto\u00adpi\u00adthe\u00adcus. [KHB<\/span>]<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grupa ssak\u00f3w ewolu\u00aduje w Afryce w aktywne w dzie\u0144 ma\u0142py cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142tne. S\u0105 one przod\u00adkami wszyst\u00adkich \u017cyj\u0105\u00adcych dzi\u015b gibo\u00adn\u00f3w i ma\u0142p cz\u0142e\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych, a tym samym przod\u00adkami wszyst\u00adkich ludzi.<\/p>\n

\u2026mehr dazu<\/i><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3819,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"no","_lmt_disable":"no","wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-37","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wegpunkte"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["de","fr","gb","pl"],"languages":{"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"gb":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":true}}},"modified_by":"Administrator","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}