{"id":23,"date":"2018-01-11T22:00:07","date_gmt":"2018-01-11T21:00:07","guid":{"rendered":"http:\/\/baustelle.evolutionsweg.de\/?p=23"},"modified":"2025-08-18T23:17:17","modified_gmt":"2025-08-18T21:17:17","slug":"landgang-der-wirbeltiere","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/landgang-der-wirbeltiere\/","title":{"rendered":"Kr\u0119gowce wychodz\u0105 na l\u0105d"},"content":{"rendered":"

375 milio\u00adn\u00f3w lat przed dniem dzisiejszym
\n<\/p>\n

Epoka: pale\u00adozoik \/ dewon<\/p>\n

Wielo\u00adkrotne szyb\u00adkie zmiany klimatu i ni\u017csza zawar\u00adto\u015b\u0107 tlenu w wodzie prowa\u00addz\u0105 do trze\u00adciego du\u017cego wymie\u00adra\u00adnia<\/strong>. Przy\u00adczy\u00adnia si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c silny wzrost wulka\u00adni\u00adzmu, kt\u00f3ry jest praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie spowo\u00addo\u00adwany du\u017cymi prze\u00adsu\u00adni\u0119\u00adciami konty\u00adnen\u00adt\u00f3w. Dotkni\u0119te s\u0105 trzy czwarte wszyst\u00adkich gatun\u00adk\u00f3w wodnych. P\u0142azy nale\u00ad\u017c\u0105ce do kr\u0119gow\u00adc\u00f3w, kt\u00f3re oddy\u00adchaj\u0105 powie\u00adtrzem i mog\u0105 \u017cy\u0107 na l\u0105dzie zdoby\u00adwaj\u0105 l\u0105d jako nowe siedli\u00adsko. Poja\u00adwiaj\u0105 si\u0119 pierw\u00adsze lati\u00adme\u00adrie (cela\u00adko\u00adkszta\u0142tne), kt\u00f3re \u017cyj\u0105 w gl\u0119bi\u00adnach m\u00f3rz do dzi\u015b.<\/p>\n

Na ilustra\u00adcji poka\u00adzany jest Tikta\u00adalik roseae<\/em>.<\/p>\n

<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 konty\u00adnen\u00adt\u00f3w pokry\u00adwaj\u0105 p\u0142yt\u00adkie, ciep\u0142e morza. Klimat jest pocz\u0105t\u00adkowo ciep\u0142y, podobny do dzisiej\u00adszego w Euro\u00adpie. P\u00f3\u017aniej regiony polarne stop\u00adniowo si\u0119 och\u0142a\u00addzaj\u0105. Szcze\u00adg\u00f3l\u00adnie dotkni\u0119ta jest Ameryka Po\u0142u\u00addniowa, po\u0142o\u00ad\u017cona blisko bieguna po\u0142udniowego.<\/p>\n

T\u0119 infor\u00adma\u00adcj\u0119 w prostym j\u0119zyku znaj\u00addziesz na stro\u00adnie evokids.de<\/strong><\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Oko\u0142o 100 milio\u00adn\u00f3w lat po ro\u015bli\u00adnach, ponad 390 milio\u00adn\u00f3w lat temu w g\u00f3rnym dewo\u00adnie, r\u00f3wnie\u017c kr\u0119gowce zacz\u0119\u0142y podbi\u00adja\u0107 l\u0105d jako siedli\u00adsko. Przed tym robaki i stawo\u00adnogi podbi\u0142y ju\u017c konty\u00adnent. Mo\u017cna tylko speku\u00adlo\u00adwa\u0107 na temat przy\u00adczyn lub koniecz\u00adno\u00ad\u015bci takiego rozwoju. Z ewolu\u00adcyj\u00adnego punktu widze\u00adnia jest jasne, \u017ce prze\u00adbu\u00addowa ko\u0144czyn by\u0142a co najmniej tak zaawan\u00adso\u00adwana, \u017ce mo\u017cliwe by\u0142o poru\u00adsza\u00adnie si\u0119 na l\u0105dzie. Rozw\u00f3j praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie mia\u0142 miej\u00adsce tam, gdzie siedli\u00adska wodne zwie\u00adrz\u0105t cz\u0119sto wysy\u00adcha\u0142y, a adap\u00adta\u00adcja do przy\u00adnaj\u00admniej cz\u0119\u015bciowo l\u0105do\u00adwego trybu \u017cycia dawa\u0142a korzy\u00ad\u015bci. Ale r\u00f3wnie\u017c wzbo\u00adga\u00adce\u00adnie lub zmiana prefe\u00adro\u00adwa\u00adnej \u017cywno\u00ad\u015bci mo\u017ce by\u0107 zalet\u0105 wyboru osad\u00adnic\u00adtwa na kontynencie.<\/p>\n

\nOd p\u0142etw do ko\u0144czyn<\/span><\/summary>\n

Od samego pocz\u0105tku za punkt wyj\u015bcia do tego rozwoju uwa\u017cano rz\u0105d cela\u00adko\u00adkszta\u0142t\u00adnych (Cros\u00adsop\u00adte\u00adry\u00adgi\u00adfor\u00admes), kt\u00f3rych zar\u00f3wno skamie\u00adniali jak i dzisiejsi przed\u00adsta\u00adwi\u00adciele z anato\u00admicz\u00adnego punktu widze\u00adnia najbar\u00addziej nadaj\u0105 si\u0119 do \u017cycia na l\u0105dzie. W mi\u0119dzy\u00adcza\u00adsie jednak mole\u00adku\u00adlarne bada\u00adnia gene\u00adtyczne wyka\u00adza\u0142y, \u017ce p\u0142azy, gady, ptaki i ssaki s\u0105 bli\u017cej spokrew\u00adnione z rybami p\u0142uc\u00adnymi<\/strong> (Dipnoi), kt\u00f3re nadal \u017cyj\u0105 w Afryce, Ameryce Po\u0142u\u00addnio\u00adwej i Austra\u00adlii, i \u017ce w zwi\u0105zku z tym przez t\u0119 podklas\u0119 mi\u0119\u015bnio\u00adp\u0142e\u00adtwych mog\u0142o doj\u015b\u0107 do wyj\u015bcia kr\u0119gow\u00adc\u00f3w na l\u0105d.<\/p>\n

<\/p>\n

Austra\u00adlij\u00adska ryba p\u0142ucna<\/strong> (Neoce\u00adra\u00adto\u00addus forsteri). (Autor: Vassil \u2014 Licen\u00adcja: domena publiczna (CC0<\/span> 1.0) https:\/\/www.fischlexikon.eu\/fischlexikon\/fische-suchen.php?fisch_id=0000001522#)<\/p>\n

Jest ca\u0142kiem pewne, \u017ce nogi przy\u00adsz\u0142ych kr\u0119gow\u00adc\u00f3w l\u0105do\u00adwych rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c w wodzie. Dobrze zacho\u00adwana skamie\u00adlina mi\u0119\u015bnio\u00adp\u0142e\u00adtwych (Elpi\u00adsto\u00adstege) wska\u00adzuje na to, \u017ce ich p\u0142etwy zosta\u0142y ju\u017c prze\u00adkszta\u0142\u00adcone w ko\u0144czyny p\u00f3\u017aniej\u00adszych kr\u0119gow\u00adc\u00f3w l\u0105do\u00adwych, chocia\u017c zwie\u00adrz\u0119 to wyra\u017a\u00adnie nadal jest ryb\u0105. Niemniej jednak jej szkie\u00adlet jest bardzo podobny do wcze\u00adsnych kr\u0119gow\u00adc\u00f3w l\u0105do\u00adwych, takich jak Ichthy\u00adostega czy Acan\u00adtho\u00adstega, r\u00f3wnie\u017c z powodu braku niespa\u00adro\u00adwa\u00adnych p\u0142etw grzbie\u00adto\u00adwych i odby\u00adto\u00adwych, kt\u00f3re s\u0105 typowe dla ryb. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 one jednak budow\u0105 ko\u015bci i rozwo\u00adjem embrio\u00adnal\u00adnym, przez co ewolu\u00adcyjne przej\u00ad\u015bcie od poszcze\u00adg\u00f3l\u00adnych elemen\u00adt\u00f3w jest trudne do wyja\u00ad\u015bnie\u00adnia. Do dzi\u015b pozo\u00adstaj\u0105 bez odpo\u00adwie\u00addzi pyta\u00adnia doty\u00adcz\u0105ce skom\u00adpli\u00adko\u00adwa\u00adnej feno\u00adty\u00adpo\u00adwej prze\u00adbu\u00addowy cz\u0119\u015bci szkie\u00adletu p\u0142etwy rybiej na elementy r\u0105k lub st\u00f3p.<\/p>\n

<\/p>\n

Ichthy\u00adostega<\/em><\/strong>, praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie pierw\u00adszy kr\u0119go\u00adwiec l\u0105dowy: rekon\u00adstruk\u00adcja czaszki na podsta\u00adwie znale\u00adzisk skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u00ad\u015bci (po lewej) i modelu (po prawej). Zacho\u00adwa\u0142y si\u0119 tylko tylne skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u00ad\u015bci ko\u0144czyn, kt\u00f3re zbudo\u00adwane s\u0105 na kszta\u0142t wios\u0142a. (\u0179r\u00f3d\u0142o: Skull: Funk\u00adMonk, https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ichthyostega_skull.jpg<\/a>; Model: Dr. G\u00fcnter Bechly,  https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Ichthyostega_model.jpg)<\/p>\n

Tikta\u00adalik widoczny na powierzchni skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u00ad\u015bci r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy do ryb kost\u00adnosz\u00adkie\u00adle\u00adto\u00adwych (Elpi\u00adsto\u00adste\u00adga\u00adlia). Jego ko\u015bci czaszki wska\u00adzuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce jest to forma mozai\u00adkowa mi\u0119dzy ryb\u0105 a wcze\u00adsnym kr\u0119gow\u00adcem l\u0105do\u00adwym. Podczas gdy promie\u00adnie p\u0142etw, \u017cuchwa i podnie\u00adbie\u00adnie nadal wyra\u017a\u00adnie odpo\u00adwia\u00addaj\u0105 rybom, trzony p\u0142etw maj\u0105 ju\u017c \u0142okcie i nadgarstki. Podob\u00adnie jak czaszka, pas mied\u00adnicy wyka\u00adzuje ju\u017c kilka cech, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej stan\u0105 si\u0119 typowe dla kr\u0119gow\u00adc\u00f3w l\u0105do\u00adwych. W prze\u00adci\u00adwie\u0144\u00adstwie do praw\u00addzi\u00adwej ryby, czaszka Tikta\u00adalika ma po parze ko\u015bci czo\u0142o\u00adwych i ciemieniowych.<\/p>\n

<\/p>\n

Skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u015b\u0107 Tikta\u00adalik roseae<\/strong> w Kr\u00f3lew\u00adskim Belgij\u00adskim Insty\u00adtu\u00adcie Nauk Przy\u00adrod\u00adni\u00adczych. (\u0179r\u00f3d\u0142o: Esv<\/a> \u2014 Eduard Sol\u00e0 und Petter B\u00f8ck\u00adman<\/a> https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tiktaalik_belgium_II.jpg)<\/p>\n<\/details>\n

\nWyma\u00adga\u00adnia do \u017cycia na l\u0105dzie<\/span><\/summary>\n

Ichthy\u00adostega jest uzna\u00adwana jest jako pierw\u00adsze zwie\u00adrz\u0119, kt\u00f3re \u017cyje wy\u0142\u0105cz\u00adnie na l\u0105dzie, a przy\u00adnaj\u00admniej jest pierw\u00adszym zwie\u00adrz\u0119\u00adciem l\u0105do\u00adwym, o kt\u00f3rym mamy wiedz\u0119 na podsta\u00adwie znale\u00adzio\u00adnych skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u00ad\u015bci. Jednak Ichthy\u00adostega ma niezwy\u00adkle du\u017c\u0105 liczb\u0119 cech, kt\u00f3re nie wyst\u0119\u00adpuj\u0105 ani w rybach, ani w kolej\u00adnych zwie\u00adrz\u0119\u00adtach l\u0105do\u00adwych, wi\u0119c mo\u017cna za\u0142o\u00ad\u017cy\u0107, \u017ce przy\u00adsz\u0142e znale\u00adzi\u00adska skamie\u00adnia\u00ad\u0142o\u00ad\u015bci b\u0119d\u0105 w stanie lepiej opisa\u0107 wyj\u015bcie kr\u0119gow\u00adc\u00f3w na l\u0105d.<\/span><\/p>\n

Zdol\u00adno\u015b\u0107 do oddy\u00adcha\u00adnia tlenem na powie\u00adtrzu<\/strong> stwier\u00addzono ju\u017c u wcze\u00adsnych ryb p\u0142uc\u00adnych, prze\u00adbu\u00addowa zewn\u0119trz\u00adnych warstw sk\u00f3ry<\/strong> nast\u0105\u00adpi\u0142a jednak dopiero po wyj\u015bciu na brzeg.<\/p>\n

Spos\u00f3b poruszania si\u0119<\/h3>\n

Co ciekawe, cela\u00adko\u00adkszta\u0142tne p\u0142ywaj\u0105 w swego rodzaju \u201eruchu prze\u00admien\u00adnym\u201d, cho\u0107 nigdy nie \u017cy\u0142y na l\u0105dzie. Ozna\u00adcza to, \u017ce prawa przed\u00adnia noga i lewa tylna noga lub lewa przed\u00adnia noga i prawa tylna noga s\u0105 poru\u00adszane mniej wi\u0119cej jedno\u00adcze\u00ad\u015bnie lub podno\u00adszone z ziemi i ponow\u00adnie stawiane. Ten typ poru\u00adsza\u00adnia si\u0119 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zaob\u00adser\u00adwo\u00adwa\u0107 u gad\u00f3w, takich jak kroko\u00addyle, i wska\u00adzuje on na to, \u017ce zwie\u00adrz\u0119ta te nie musia\u0142y si\u0119 uczy\u0107 poru\u00adsza\u00adnia si\u0119 na l\u0105dzie.<\/p>\n

<\/a>Adaptacja rozmna\u017cania<\/h3>\n

Podczas gdy p\u0142azy nadal potrze\u00adbuj\u0105 wody do rozmna\u00ad\u017ca\u00adnia, w kt\u00f3rej sk\u0142a\u00addaj\u0105 jaja, a wyklute zwie\u00adrz\u0119ta mog\u0105 w niej sp\u0119dzi\u0107 przy\u00adnaj\u00admniej m\u0142odo\u015b\u0107, kr\u0119gowce \u017cyj\u0105ce na l\u0105dzie musia\u0142y opra\u00adco\u00adwa\u0107 alter\u00adna\u00adtywny mecha\u00adnizm rozmna\u00ad\u017ca\u00adnia. Zdol\u00adno\u015b\u0107 rozmna\u00ad\u017ca\u00adnia si\u0119 ca\u0142ko\u00adwi\u00adcie poza wod\u0105 stwa\u00adrza\u0142a wcze\u00adsnym kr\u0119gow\u00adcom l\u0105do\u00adwym mo\u017cli\u00adwo\u00ad\u015bci pozy\u00adska\u00adnia nowych siedlisk, a tym samym unik\u00adni\u0119\u00adcia konku\u00adren\u00adcji ze strony innych gatun\u00adk\u00f3w. Poten\u00adcja\u0142 ten mo\u017cna wyko\u00adrzy\u00adsta\u0107 wraz z rozwo\u00adjem jaja owodnio\u00adwego<\/strong>, jakie wyst\u0119\u00adpuje obec\u00adnie u gad\u00f3w, ptak\u00f3w i stekow\u00adc\u00f3w. Kr\u0119gowce l\u0105dowe by\u0142y teraz zdolne, rozprze\u00adstrze\u00adni\u0107 si\u0119 na bardzo suche regiony i skolo\u00adni\u00adzo\u00adwa\u0107 konty\u00adnenty na ca\u0142ym \u015awiecie.<\/p>\n

Stekowce (Mono\u00adtre\u00admes) to ssaki, kt\u00f3re jesz\u00adcze nie rodz\u0105 \u017cywego potom\u00adstwa, ale nadal sk\u0142a\u00addaj\u0105 jaja. Kolczatka austra\u00adlij\u00adska (Tachy\u00adglos\u00adsi\u00addae) i dzio\u00adbak s\u0105 nadal wyst\u0119\u00adpu\u00adj\u0105\u00adcymi \u017cywymi przy\u00adk\u0142a\u00addami tych pradaw\u00adnych ssak\u00f3w. Obie grupy nadal wyst\u0119\u00adpuj\u0105 w Austra\u00adlii i Nowej Gwinei i s\u0105 powa\u017c\u00adnie zagro\u017cone.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Kolczatka austra\u00adlij\u00adska i dzio\u00adbak <\/strong>jako przy\u00adk\u0142ady \u017cyj\u0105\u00adcych do dzi\u015b mono\u00adtre\u00admes. (\u0179r\u00f3d\u0142a: Echidna: fir0002<\/a> | flagstaffotos.com.au<\/a>, https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Wild_shortbeak_echidna.jpg<\/a>, Lizenz CC<\/span> BY-NC<\/span>; platy\u00adpus: Stefan Kraft, https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Platypus.jpg)<\/p>\n

\n

Jajo owodniowca: rozw\u00f3j w wodzie a nawet na l\u0105dzie<\/h4>\n

W jaju owodnio\u00adwym zaro\u00addek ro\u015bnie w jamie (jamie owodnio\u00adwej, worku owodnio\u00adwym) wype\u0142\u00adnio\u00adnej p\u0142ynem (p\u0142yn owodniowy). Jest on ca\u0142ko\u00adwi\u00adcie otoczony sk\u00f3rk\u0105 zwn\u0105 owod\u00adni\u0105 oraz innymi b\u0142onami lub skorup\u00adkami. W prze\u00adci\u00adwie\u0144\u00adstwie do p\u0142az\u00f3w, kt\u00f3rych rozw\u00f3j obej\u00admuje jesz\u00adcze stadium larw wodnych, owodniowce dojrze\u00adwaj\u0105 ca\u0142ko\u00adwi\u00adcie w swoim jaju.<\/p>\n

<\/p>\n

Jajko owodniowe:<\/strong> Konstruk\u00adcja na przy\u00adk\u0142a\u00addzie niewy\u00adklu\u00adtego jaja kurzego (po lewej) i zarodka rosn\u0105\u00adcego w jaju (po prawej).<\/p>\n

Dzi\u0119ki zbior\u00adni\u00adkowi wody, zapa\u00adsom sk\u0142ad\u00adni\u00adk\u00f3w od\u017cyw\u00adczych i os\u0142o\u00adnie ochron\u00adnej, jajo funk\u00adcjo\u00adnuje jako auto\u00adno\u00admiczna kapsu\u0142a prze\u00adtrwa\u00adnia dla zarodka, co w pierw\u00adszej kolej\u00adno\u00ad\u015bci umo\u017c\u00adli\u00adwia osi\u0105\u00adgni\u0119\u00adcie stadium p\u0142odo\u00adwego. P\u0142yn owodniowy chroni mi\u0119dzy innymi zaro\u00addek przed wysy\u00adcha\u00adniem. Wore\u00adczek \u017c\u00f3\u0142t\u00adkowy i omocz\u00adnia (Allan\u00adtois) s\u0105 powi\u0105\u00adzane z prze\u00adstrze\u00adniami mi\u0119dzy\u00adp\u0142o\u00addo\u00adwymi. Sk\u0142ad\u00adniki od\u017cyw\u00adcze dostar\u00adczane s\u0105 do p\u0142odu przez wore\u00adczek \u017c\u00f3\u0142t\u00adkowy, omocz\u00adnia wch\u0142a\u00adnia z zarodka produkty prze\u00admiany mate\u00adrii zawie\u00adra\u00adj\u0105ce azot, tj. mocz p\u0142odu, i uczest\u00adni\u00adczy w wymia\u00adnie gazowej.<\/p>\n<\/div>\n

Ochrona przed wysychaniem<\/h3>\n

Podob\u00adnie jak w przy\u00adpadku wcze\u00ad\u015bniej\u00adszych ro\u015blin, kt\u00f3re wysz\u0142y na l\u0105d, r\u00f3wnie\u017c kr\u0119gowce rozwi\u00adn\u0119\u0142y ochron\u0119 swojej zewn\u0119trz\u00adnej sk\u00f3ry przed wysy\u00adcha\u00adniem. W wi\u0119k\u00adszo\u00ad\u015bci sk\u0142ada si\u0119 ona z bia\u0142ek fibry\u00adlar\u00adnych (kera\u00adtyny), zwanych tak\u017ce tkank\u0105 rogow\u0105. Bia\u0142ka te s\u0105 nieroz\u00adpusz\u00adczalne w wodzie i trudno ulega\u00adj\u0105ce biode\u00adgra\u00adda\u00adcji, dlatego s\u0142u\u017c\u0105 zar\u00f3wno jako bariera paro\u00adwa\u00adnia, jak i mecha\u00adniczna ochrona przed urazami.<\/p>\n<\/details>\n

\nRozw\u00f3j kr\u0119gow\u00adc\u00f3w na l\u0105dzie<\/span><\/summary>\n

Baz\u0119 rozwoju kr\u0119gow\u00adc\u00f3w l\u0105do\u00adwych stano\u00adwi\u0142y sejmu\u00adria<\/strong>. Jest to forma mozai\u00adkowa, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy w sobie cechy p\u0142az\u00f3w i gad\u00f3w i powsta\u0142a we wcze\u00adsnym permie. W szcze\u00adg\u00f3l\u00adno\u00ad\u015bci szkie\u00adlet posiada cechy gad\u00f3w. Pier\u00adwotn\u0105 budow\u0119 czaszki podkre\u00ad\u015bla fakt, \u017ce nie mia\u0142a ona jesz\u00adcze do\u0142\u00f3w skro\u00adnio\u00adwych. Braku\u00adj\u0105ce do\u0142y skro\u00adniowe, zwane tak\u017ce Supra\u00adtem\u00adpo\u00adrale, s\u0105 charak\u00adte\u00adry\u00adstyczne dla grupy anap\u00adsy\u00add\u00f3w<\/strong>.
\nZ diadek\u00adto\u00admor\u00adf\u00f3w (Diadec\u00adto\u00admor\u00adpha), kt\u00f3re s\u0105 siostrzan\u0105 grup\u0105 Seymu\u00adoria\u00admor\u00adpha, wcze\u00ad\u015bnie wykszta\u0142\u00adci\u0142a si\u0119 linia Chelo\u00adnia<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b repre\u00adzen\u00adtuje jedy\u00adnie \u017c\u00f3\u0142w zielony (Chelo\u00adnia mydas). Kolejny wcze\u00adsny roz\u0142am wyni\u00adka\u0142 z rozwoju opisa\u00adnych powy\u00ad\u017cej ichtio\u00adzau\u00adr\u00f3w<\/strong> i plezjo\u00adzau\u00adr\u00f3w<\/strong>. Obie linie rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 z gad\u00f3w macierzystych.
\nW epoce triasu rozpo\u00adcz\u0119\u0142o si\u0119 rozprze\u00adstrze\u00adnia\u00adnie pierw\u00adszych gad\u00f3w z dwoma do\u0142ami skro\u00adnio\u00adwymi (diap\u00adsydy), kt\u00f3re rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 z Eosu\u00adchian. Archo\u00adzaury i lepi\u00addo\u00adzaury, a tak\u017ce avice\u00adphala mog\u0105 pocho\u00addzi\u0107 od eosu\u00adchian. Gady podobne do \u017c\u00f3\u0142wi rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 z eosu\u00adchian w permie i do dzi\u015b zacho\u00adwa\u0142y swoje cechy zewn\u0119trzne.
\nZ prymi\u00adtyw\u00adnych lepi\u00addo\u00adzau\u00adr\u00f3w wy\u0142o\u00adni\u0142y si\u0119 \u0142usko\u00adsk\u00f3re<\/strong> (Squamata), zw\u0142asz\u00adcza jasz\u00adczurki i w\u0119\u017ce. Zar\u00f3wno jasz\u00adczurki, jak i w\u0119\u017ce charak\u00adte\u00adry\u00adzuj\u0105 si\u0119 czaszk\u0105 diap\u00adsy\u00addow\u0105, kt\u00f3ra prze\u00adsz\u0142a rozle\u00adg\u0142\u0105 mody\u00adfi\u00adka\u00adcj\u0119 poprzez reduk\u00adcj\u0119 \u0142uku jarz\u00admo\u00adwego. Inna grupa, Theco\u00addon\u00adtier, rozwi\u00adja\u0142a si\u0119 od ko\u0144ca permu do triasu.
\nTeko\u00addonty i wywo\u00addz\u0105ce si\u0119 z nich formy s\u0105 dzi\u015b zgru\u00adpo\u00adwane razem jako archo\u00adzaury. W p\u00f3\u017aniej\u00adszym okre\u00adsie rozwoju, od jury do kredy, teko\u00addonty rozwi\u00adn\u0119\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dobrze znane dino\u00adzaury i ptero\u00adzaury. Kolejna linia prowa\u00addzi do ptak\u00f3w. Rozw\u00f3j ptak\u00f3w praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie rozpo\u00adcz\u0105\u0142 si\u0119 dopiero na Jurze. [KHB<\/span>]<\/p>\n<\/details>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielo\u00adkrotne szyb\u00adkie zmiany klimatu i ni\u017csza zawar\u00adto\u015b\u0107 tlenu w wodzie prowa\u00addz\u0105 do trze\u00adciego du\u017cego wymie\u00adra\u00adnia. Przy\u00adczy\u00adnia si\u0119 do tego r\u00f3wnie\u017c silny wzrost wulka\u00adni\u00adzmu, kt\u00f3ry jest praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie spowo\u00addo\u00adwany du\u017cymi prze\u00adsu\u00adni\u0119\u00adciami kontynent\u00f3w.<\/p>\n

\u2026mehr dazu<\/i><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3816,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_lmt_disableupdate":"no","_lmt_disable":"no","wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-23","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wegpunkte"],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"pl","enabled_languages":["de","fr","gb","pl"],"languages":{"de":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"fr":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"gb":{"title":true,"content":true,"excerpt":true},"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":true}}},"modified_by":"Administrator","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/evolutionsweg.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}